«Πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος πρὸς διδασκαλίαν» — Β΄ Τιμόθεον 3:16
Η Παλαιά Διαθήκη δεν είναι απλώς ένα βιβλίο. Είναι μια βιβλιοθήκη — μια συλλογή ιερών κειμένων που συγκεντρώθηκαν σε διάστημα χιλίων και πλέον ετών, γραμμένα από προφήτες, βασιλείς, ψαλμωδούς και σοφούς, εμπνευσμένους από το Άγιο Πνεύμα. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, η Παλαιά Διαθήκη δεν είναι κάτι «παρωχημένο» είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ανθίζει η Καινή Διαθήκη. Κάθε της σελίδα οδηγεί, είτε φανερά είτε μυστικά, προς τον Χριστό.
Αλλά πόσα ακριβώς βιβλία περιλαμβάνει; Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται — και η διαφορά που υπάρχει μεταξύ Ορθοδόξων, Καθολικών και Προτεσταντών αποκαλύπτει κάτι βαθύ για τον τρόπο που κάθε παράδοση κατανοεί την αποκάλυψη και την Εκκλησία.
Η Ορθόδοξη Παράδοση: 49 Βιβλία
Η Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποιεί ως βάση της Παλαιάς Διαθήκης την Μετάφραση των Εβδομήκοντα (Ο΄) — την ελληνική απόδοση των εβραϊκών Γραφών που συντάχθηκε κυρίως στην Αλεξάνδρεια τον 3ο–2ο αιώνα π.Χ. Αυτή ήταν η Αγία Γραφή που χρησιμοποιούσαν οι Απόστολοι, αυτή παρέθεταν οι Πατέρες της Εκκλησίας, αυτή ακούγεται στη Θεία Λειτουργία μας.
Σύμφωνα με την Ορθόδοξη παράδοση, η Παλαιά Διαθήκη περιλαμβάνει 49 βιβλία, τα οποία χωρίζονται στις εξής ενότητες:
Νομοθετικά (Πεντάτευχος) Τα πέντε βιβλία του Μωυσή — η θεμελιώδης αποκάλυψη, από τη Δημιουργία έως την κατάκτηση της Γης της Επαγγελίας: Γένεση · Έξοδος · Λευιτικόν · Αριθμοί · Δευτερονόμιον
Ιστορικά Τα βιβλία που αφηγούνται την ιστορία του ισραηλιτικού λαού: Ιησούς του Ναυή · Κριταί · Ρουθ · Α΄ & Β΄ Βασιλειών · Γ΄ & Δ΄ Βασιλειών · Α΄ & Β΄ Παραλειπομένων · Α΄ Έσδρας · Β΄ Έσδρας (Νεεμίας) · Εσθήρ · Ιουδίθ · Τωβίτ · Α΄, Β΄ & Γ΄ Μακκαβαίων
Ποιητικά & Σοφιολογικά Τα βιβλία της θεϊκής σοφίας, της προσευχής και του στοχασμού: Ψαλμοί · Ιώβ · Παροιμίαι · Εκκλησιαστής · Άσμα Ασμάτων · Σοφία Σολομώντος · Σοφία Σειράχ
Προφητικά Οι φωνές εκείνες που καλούν, ελέγχουν, παρηγορούν — και προαναγγέλλουν τον Μεσσία: Ησαΐας · Ιερεμίας · Βαρούχ · Θρήνοι · Επιστολή Ιερεμίου · Ιεζεκιήλ · Δανιήλ · Ωσηέ · Αμώς · Μιχαίας · Ιωήλ · Αβδιού · Ιωνάς · Ναούμ · Αββακούμ · Σοφονίας · Αγγαίος · Ζαχαρίας · Μαλαχίας
Γιατί διαφέρουν τα άλλα δόγματα;
Οι Προτεστάντες δέχονται μόνο 39 βιβλία, βασιζόμενοι στον εβραϊκό κανόνα (Masoretic Text) που επικράτησε μετά τον 1ο αιώνα μ.Χ. Τα βιβλία που απορρίπτουν — όπως Τωβίτ, Ιουδίθ, Σοφία Σολομώντος, Μακκαβαίων — τα αποκαλούν «Απόκρυφα».
Οι Καθολικοί δέχονται 46 βιβλία, συμπεριλαμβάνοντας αρκετά από τα ανωτέρω, αλλά με μικρές διαφορές στον κανόνα σε σχέση με την Ορθοδοξία.
Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, αυτά τα «αμφιλεγόμενα» βιβλία δεν είναι «Απόκρυφα» — είναι Αναγινωσκόμενα, δηλαδή αποδεκτά ως Γραφή, ωφέλιμα για την οικοδομή της ψυχής και αναπόσπαστο μέρος της λατρευτικής μας ζωής.
Ένα ζωντανό σώμα, όχι αρχείο
Ίσως το πιο σημαντικό είναι αυτό: για τον Ορθόδοξο πιστό, η Παλαιά Διαθήκη δεν είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο που «ξεπεράστηκε». Είναι ζωντανός λόγος, είναι το ”πρώτο ευαγγέλιο”. Την ακούμε στη Θεία Λειτουργία, στους Εσπερινούς, στις Ακολουθίες. Οι Ψαλμοί του Δαβίδ ακούγονται σε κάθε γωνιά της Ορθόδοξης λατρείας.
Η Παλαιά Διαθήκη είναι η προφητεία· η Καινή η εκπλήρωσή της. Μαζί αποτελούν ένα αδιαίρετο σώμα αποκάλυψης, που οδηγεί τον άνθρωπο από τη Γένεση στη Βασιλεία.
Καλή ανάγνωση.
